Weblog

Door Edith Tulp:

De schooldirecteur van de middelbare school in Katwe –een dorp aan de rand van het Queen Elisabeth Park- heb ik al lang niet meer gezien. Hij is een beminnelijke oudere man die FairPen een warm hart toedraagt en me vanachter zijn houten bureau een waterige maispap aanbiedt. “Ik lees in de nieuwsbrief van de leerlingen”, zeg ik, “dat er een aanslag op u is gepleegd”. De schooldirecteur buigt lichtjes zijn hoofd en wijst op een lang litteken dat verticaal over zijn schedel liep. “Ik ben nog steeds niet helemaal de oude”, zegt hij. En hij vertelt hoe hij in maart op de dag van de presidentsverkiezingen vlakbij zijn dorp in het pikkedonker is aangevallen. Iemand probeerde zijn schedel te splijten met een hakmes. Dat is niet helemaal gelukt. Wel werd hij voor dood achtergelaten, zijn arm was verlamd en ook zijn been deed het niet meer. Drie maanden lang in het ziekenhuis en het is überhaupt een godswonder dat de man achter zijn bureautje zit. Ook zijn ledematen kan hij gedeeltelijk weer bewegen. Maar de dader is onvindbaar en de angst zit er goed in. “Wat een gruwelijk verhaal”, reageer ik. “In de nieuwsbrief staat daar niets over te lezen”. “Nee”, zegt docent Henry, “de details hebben we er maar uitgelaten, we willen de leerlingen in Nederland niet laten schrikken.” Ik houd ook, stiekem, van sensationeel nieuws. En onze FairPenners in Oeganda, hoewel niet stiekem, zijn daar niet anders in. En er is nogal wat van dat soort nieuws in Oeganda: moord, verkrachtingen, ver(brand)ingen, verkeersongelukken, kindoffers (ja ja), gruwelijke zaken, we/ze lusten er wel pap van. Dus stimuleert FairPen haar leerlingen vooral positief nieuws te schrijven. In Katwe begrijpen ze dat nu wel. Katwe is de eerste (middelbare school) in een reeks van negen die ik in twee weken ‘monitor & evalueer’. Van Queen Elisabeth Park, zo’n zes uur rijden ten zuiden van Kampala, via Masaka en de Ssese Eilanden in het Victoriameer terug naar Kampala om vervolgens weer naar boven naar het noorden door te steken. Op elke school praat ik eerst met de docenten over hoe FairPen in school verloopt en wat voor resultaten ze boeken. Vervolgens praten we met de leerlingen in een ‘newsroom’ over hun laatste nieuwsbrief en waar ze zoal tegenaan lopen. Na afloop van dit kringgesprek interview ik twee leerlingen over hoe FairPen ze verder helpt in het leven. Ik zie leerlingen terug, die twee jaar geleden met FairPen begonnen. Officieel mogen ze niet zo lang in de FairPen-redactie zitten, maar sommige zijn er gewoon niet weg te slaan. Ze helpen de nieuwe FairPenners. Door de jaren heen nu, zie ik leerlingen veranderen. Ze stralen meer zelfvertrouwen uit, geven antwoord op vragen en stellen zelfs vragen! Dat is ongebruikelijk in Oegandese klassen waar alleen kennis wordt gestampt. En al zeker met een muzungu (blanke) praten is eng, heel eng.  Net zoals schooldirecteuren maken ook de leerlingen heel wat mee in hun jonge levens. Shanilah in Katwe, heeft ruzie met haar vader, omdat hij niet altijd haar schoolgeld betaalt. Dan wordt ze tot haar schaamte naar huis gestuurd, waar ze moet onderhandelen met haar vader. Ze is heel boos. “Hij heeft vier vrouwen”, zegt ze, “die willen hem alleen omdat mijn vader geld heeft. En daarom betaalt hij mijn schoolgeld niet, Het heeft geen zin om met hem te praten. Maar als mijn broer in de vakantie thuiskomt, gaan we samen naar die vrouwen toe en dan vragen we ze mijn vader met rust te laten”. In Kalangala op de Ssese Eilanden, vertelt Henry me dat hij samen met zijn broertje wees is. Een organisatie betaalt zijn schoolgeld. De vakantie staat nu voor de deur, maar hij verheugt zich er niet op. Zijn tante, die voor hem zorgt, wil hem niet in huis hebben. Daarom zit hij ergens in z’n uppie in een hut. Hij kijkt van me weg, pijn in zijn ogen. De 14-jarige Allan, wiens moeder al lang dood is, vertelt me dat zijn ooms zijn vader gaan zoeken die hij nooit gekend heeft. Als Allan lacht, is het alsof de zon gaat schijnen. In Masaka tref ik een FairPenner diep ongelukkig aan, omdat zijn grote broer en rolmodel een paar maanden geleden is verongelukt. En in Pajule, het noorden van Oeganda, doet de 17-jarige Ensius me verslag over hoe zijn moeder door de rebellen werd ontvoerd en vermoord. Net zoals zijn FairPen-genootje Shonia van 16 leefde hij jarenlang in een vluchtelingenkamp, waar nooit genoeg te eten was. En nu is er weer niet genoeg te eten. Vanwege de inflatie, de droogte, de regen en allerlei oorzaken waarover ze in de nieuwsbrieven schrijven. Ze krijgen op school ’s ochtends waterige maispap en verder staat er alleen maar posho (maisdeeg) en bonen op het menu, dag in, dag uit en vaak niet echt genoeg. Dan hebben ze honger. De vakantie begint nu. Vanwege geldgebrek wat eerder dan normaal. De vraag is of de leerlingen thuis meer eten dan op school. Vaak niet, vaak blijft het thuis maar bij één maaltijd per dag. Door FairPen staan ze er bij stil, hoe dat nu eigenlijk zit met die voedselschaarste. Wat zouden ze doen als ze de president waren? “De corruptie afschaffen”, zeggen ze. “Zorgen dat de prijzen naar beneden gaan, zodat we eten kunnen kopen”.”Een oplossing vinden voor de bananenziekte”. “Meer voedsel importeren”, “Ervoor zorgen dat mensen voedsel opslaan en bewaren” “Gewassen verbouwen die meer opbrengen”. Maar soms zeggen ze ook: “wachten totdat er een ontwikkelingsorganisatie komt die ons eten geeft”. “En als die nou niet komt?”, vraag ik. “Dan accepteren we de situatie zoals die is en wachten we op betere tijden”.  Maar onze FairPenners zijn geen zielige kinderen met hongerbuikjes, tranen en vliegen op de wangen, ook al hebben ze aan van alles gebrek. Mijn standaardvraag is: wat maakt jou gelukkig in het leven? De 17-jarige Joventah begint te stralen en zegt: “Wat mij gelukkig maakt is als mijn moeder en mijn leraren van mij houden”. En heel simpel, zoals de 15-jarige Ronald het zegt: “Ik ben gelukkig omdat mijn ouders me te eten en kleding geven en…,ik weet niet, alles is gewoon goed.” Kom daar maar eens bij Westerse kinderen om. Onze FairPenners maken veel mee in het leven, maar ze zijn slim en positief, hebben hoop en zijn vooral veerkrachtig. Dat doet het leven blijkbaar met ze. Wil Oeganda ten goede veranderen, dan ligt de toekomst bij deze kinderen en het is waard daarin te investeren.   Op mijn allerlaatste school in Abim, vertelt de schooldirecteur –ook al zo’n aardige oudere man-  dat hij na een maand aan een zware malaria te hebben geleden op de brommer geplet werd tussen twee botsende vrachtwagen. Hij hield er gekneusde en gebroken ribben aan over en is na drie maanden weer voor de eerste keer op school. Ja, ook ik ben dol op sensationeel nieuws.

Door Edith Tulp

“Wat wil je later worden”, vroeg FairPen’s coach Ismael aan een leerling van de eerste klas van de lagere school. “Muzungu”, antwoordde het kind. Muzungu is het Swahili woord voor blanke vreemdeling, wij dus. Een heleboel kinderen willen als ze groot zijn muzungu worden. Muzungu zijn heeft in de ogen van onze zwarte medemens een heleboel voor(oor)delen. Wij vallen op door een lichte huid, maar vooral heeft een muzungu geld, véél geld, weet en kan hij alles véél beter en heeft hij toegang tot magische machten en krachten (laptops, IPods en contactlenzen).Kortom zijn we een soort halfgoden.

En daarom word ik overal waar ik kom in Oeganda aan- en nagestaard. Vorige week in het district Rakai ten zuiden van Kampala aan de Tanzaniaanse grens, bezocht ik vier dagen lang drie basisschooltjes, waar onze coaches een project aan het uitvoeren waren voor ILO (International Labour Organization). De drie schooltjes, waar kinderen over kinderarbeid gingen schrijven, lagen midden in de bush ongeveer een uur rijden van elkaar vandaan. Ik had me in onze ouwe rammelende FairPen Landcruiser laten afzetten in het enige stadje in de omgeving waar een hotel was en de chauffeur naar huis gestuurd. Dat de schooltjes zo ver uit elkaar lagen, wist ik niet. Ik had me eigenlijk voorgenomen niet in mijn eentje te gaan autorijden, omdat de combinatie muzungu en vrouw (wit en rijk en zwak en ook nog eens alleen) een hele aantrekkelijke combi is voor sommige Oegandezen, vooral als je panne met de auto krijgt, maar ik moest wel…. .  Ik zou er aan gewend moeten zijn dat ik overal word aan- en nagestaard en dat ik, waar ik maar kom, muzungu muzungu hoor zoemen als in een hardnekkige zwerm bijen. Maar het went niet, het went nooit. Bn’ers moeten hetzelfde ervaren, hoewel je als muzungu áltijd wordt herkend, terwijl Bn’ers pech hebben als dat niet zo is, want dan ben je meteen bn’er af. Maar te worden aangesproken als muzungu betekent dat je alleen op je huidskleur wordt aangesproken; ik ben geen persoon, geen mevrouw en ook geen Edith meer, ik ben slechts een muzungu. Op elk schooltje waar ik kom is het raak: al voordat ik de auto uitstap, verzamelen zich drommen kinderen om de wagen heen; ze volgen elke minimale beweging die ik maak. Onverhoede bewegingen, zoals mijn verwarde blonde haar uit een elastiekje halen of het afzetten van een zonnebril, leveren gelach op. Als ik in mijn tas naar mijn brillenhoes zoek, bewegen tientallen donkere ogen mee, als ik opkijk en ik ontmoet één van die blikken, wordt er betrapt en verlegen weggekeken. De kleinsten zwaaien als naar Sinterklaas en roepen onbekommerd: muzungu byieieie, byieieie…De schooldirecteur voelt zich voornaam en schikt de knoop in zijn glimmende stropdas. Hij schudt me plechtig de hand en neemt me mee naar het houten kot –meer is het echt niet- dat dienst doet als het kantoor van de directeur. Ik moet het gastenboek tekenen, en morgen en overmorgen moet ik dat weer, ook al protesteer ik dat ik het gisteren al tekende. Ondertussen sluipen kinderen opvallend onopvallend langs het deurgat van het kantoor om een blik op me te werpen. Sommige slagen erin vanuit een verdekte opstelling te gluren. Soms om te pesten, staar ik terug, meestal win ik het en zijn zij het die als eerste de ogen afwenden. Soms zeg ik ook dat het onbeleefd is om naar mensen te staren. Dat zijn ze altijd met me eens.  De FairPen club is altijd opvallend groot als ik arriveer. Tegenwoordig ga ik achter in de klas zitten om te zien hoe onze coaches de docenten terzijde staan die hun leerlingen proberen uit te leggen wat nieuws is en wat het verschil is tussen een feit en een mening. Dat die muzungu áchter ze zit, is bijna niet te verdragen voor de kinderzieltjes. Mijn ogen prikken genadeloos in hun fragiele ruggetjes. Sommige houden het echt niet meer en draaien zich in zo’n hoek dat ze me net kunnen zien, de dappersten draaien hun hele hoofd naar me om en staren. Soms wijs ik met zo’n belerende muzungu vinger naar het bord als teken dat ze moeten opletten. Dan schrikken ze zich kapot. Ondertussen verschijnen achter de tralies van de open ramen zonder glas of de ramen met glas weer tientallen hoofdjes die allemaal één richting op kijken, die van mij. Van tijd tot tijd probeer ik een naar boven komende golf van irritatie bij mezelf te onderdrukken en omdat dat niet helpt, besluit ik de situatie van pure ongemakkelijkheid maar te accepteren voor wat het is. Na zo’n dag ben ik moe, leeggezogen. Dan kom ik terug in mijn hotelletje, waar ik bier drink en ga eten in het restaurant, waar formica tafeltjes staan met ongemakkelijke stalen stoelen. Op de tafel ter decoratie staan enorme grote glazen vazen die gevuld zijn met felgekleurd nepfruit in water, zodat de nep appels en mango’s enorm lijken. Er staan twee televisies aan en allebei hard, want hoe harder hoe beter. Het restaurant vult zich langzaam maar zeker met notabelen uit het stadje die het Oegandese nieuws willen zien (de president die weer een lintje doorknipt). Ik probeer eten te bestellen, maar het personeel spreekt heel anders Engels dan ik, of ik anders dan hen en dat is moeilijk te verstaan voor ze. Dus brengen ze binnen een kwartier een taaie gebraden kippenpoot die ik niet heb besteld en bestel ik maar weer voor de verandering rijst met kip omdat ik gisteren patat met kip heb gegeten en vraag ik alweer om groenten bij het eten en vertelt het personeel mij dat ze alleen kool hebben. Hoe laat ik wil eten? “Half 8”, zeg ik om half 7 en dus komt het eten om kwart voor 9. Ondertussen heeft zich een andere soortgenoot van mij in het restaurant vervoegd: een Amerikaan die ongegeneerd achter een fles bier zit te scypen op zijn laptop (we hebben overal Internet dankzij de dongels van mobiele telefoonproviders), en die het op luide toon niet onder doet voor de Afrikanen. Ik spoel het een en ander weg met het inmiddels lauw geworden bier en trek me terug op mijn kamer.  Op de paar vierkante meter die mijn kamer is, staat een enorm bed in een nog groter en uitstekend wandmeubel geperst, een tafel en een opklapstoel die vooral opgeklapt moet blijven, want anders kun je je niet meer bewegen. De badkamer is een wonder van vernuftigheid. Op minder dan een vierkante meter is een wasbak, een wc en een douche gepropt met een handdoekrek ter hoogte van de douchekraan. Zo kun je alles tegelijk doen: douchen, kakken en je tandenpoetsen… heel handig. En dan gaat de disco aan. Ik wist niet dat mijn kamer zich naast de disco bevindt… foutje…. had ik moeten checken, maar het is onmiskenbaar een disco en die gaan altijd tot 6 uur ’s ochtends door. De bassen dreunen genadeloos door het wandmeubel heen. Ze dreunen zelfs door mijn oordoppen heen die ik in familieverpakkingen áltijd meeneem naar Afrika en niet voor niets blijkt maar weer. Klagen bij het hotelmanagement is het meest belachelijke wat je kunt doen. Want dat zijn wij, muzungu’s, ook; tamelijk belachelijk. We houden niet van lawaai, kunnen niet slapen naast (of in) een disco, eten alleen rijst en kip in plaats van kookbananen in ingewanden saus, lever of smakeloze maispap (oké, ik ben wat kieskeurig), ze letten altijd op de tijd en mopperen als het ontbijt een uur op zich laat wachten en nog veel meer. We zijn belachelijk anders, en vooral ook met een hoge amusementswaarde…..  

Er was een jongetje op basisschool Unifat in Gulu, noordelijk Oeganda, die over Spiderman wilde schrijven in de nieuwsbrief. “Maar”, vroegen we hem, “bestaat Spiderman dan echt?” “Ja”, zei hij, “want ik heb hem op de televisie gezien.” Oegandese kinderen zien zelden televisie en wat ze zien is staatstelevisie en daarop is alles ‘echt’. We legden hem dus uit dat Spiderman een verzinsel is en dat hij er niet over kon schrijven alsof de held echt was. FairPen doet niet aan fictie. Dat Sinterklaas wel een prominente plaats heeft in de Nederlandse versie van FairPen, zelfs nog mét foto én interview, wordt nog lastig uitleggen. Het zal de overtuiging aan het wankelen brengen dat blanke kinderen alles beter doen en alles mogen! Gelukkig maar.

Ieder schooltrimester maak ik een rondje langs Fair Pen scholen om te kijken hoe het gaat met de productie van de nieuwsbrieven. Dit keer reis ik met Alfred –onze Oegandese trainer, Nederlandse vrijwillige consultant Corin en chauffeur Robert door het zuidwesten van Oeganda. We bevinden ons aan de rand van het Queen Elisabeth Park waar we Katerera Comprehensive High School bezoeken. Na een nacht zware regen baggeren we om ’s ochtends 8 uur door modderige geitensporen naar de school, waar we in een klein sjofel kamertje dat dienst doet als lerarenkamer wachten in een oud doorgezakte zitkamerameublement. Het dorp Katerera, gelegen in een landschap van glooiende heuvels vol bananenbomen en verzonken kratermeren, heeft nog niet zo lang stroom. De school maakt er optimaal gebruik van en heeft een oude kleurentelevisie aangeschaft die het nog doet ook. In die natte bruine kamer spat BBC World van het scherm af, als ware het klatergoud. Wolkenkrabbers, tropische stranden, zonnige cocktails, succesvolle zakenmannen, kristallen kroonluchters, spiegels… het contrast kan niet groter zijn. In de deuropening verzamelen zich in vodden geklede kinderen die ons met open mond aanstaren. We zijn dat gewend, dat gestaar. Ik kijk naar de kleurige wereld van de televisie. Ik kijk naar de kinderen. “Muzungu”, how are you?”, doet één van hen wat aarzelend de gebruikelijke begroeting. Muzungu betekent in Swahili iemand die van ver komt, een vreemdeling. Waar we ook komen, overal zingt het rond: ‘muzungu, muzungu’ als een zwerm onrustige bijen. Vaak volgt daarop ‘how are you’ en ‘give me money’ en zelfs ‘give me my money’, ook al heb je niets uitgeleend. Soms kortweg ‘money’. Dat riep een volwassen man in hartje Kampala me toe, toen ik met de auto voorbij reed. “Wat”, schreeuwde ik terug. “Mummie? Ik weet niet waar jou mammie is”. Dat resulteerde in een lachsalvo van voorbijgangers, maar meestal is het niet leuk steeds als wandelende portemonnee te worden gezien. Ook muzungu klinkt in het begin nog wel exotisch, maar op een dag heb je er een hekel aan als een muzungu te worden aangesproken, en niet als een persoon. Zoals docent Henry mij vertelde. Hij nam twee Nederlandse studenten mee naar de markt. De marktlui zeiden: “Kijk, die twee muzungu’s, die komen hier om ons geld te geven”“Waarom denken jullie dat?” vroeg Henry. “Denk je dat die mensen een zak geld bij zich hebben om die aan jullie uit te delen?”“Door mensen als jij komt het dat ze dat niet doen”, was het antwoord.Henry is in Nederland geweest. Hij probeerde het zich voor te stellen hoe het zou zijn als iedereen naar hem wijst en kijkt en hem ‘zwartje’ zou noemen. “Ik zou me nogal ongemakkelijk voelen”, zei hij.   Ik denk nu, in dat lerarenkamertje, dat deze kinderen denken dat wij uit de televisie zijn gestapt. Want het enige wat deze kinderen kennen, is hun dorp. En daar komen wij niet vandaan. We komen niet eens uit het land, het continent en bovendien: we zijn WIT. En witten zie je alleen op de televisie. Dat die zomaar Katerera binnenkomen is een wonder. Dat ging ook bepaald niet ongemerkt. Tijdens ons entree in het dorp barstte een heftig onweer los. Robert vroeg zich hardop af of het wel verstandig was het zandpad naar de school toe in te slaan. Het ging inderdaad zo hard, dat binnen een halve minuut de rode aarde was veranderd in een modderstroom waar we doorheen glibberden. We stonden stil voor de poort van de school. Door het regengordijn, zag niemand hoe we met de lichten knipperden. Felle donderslagen overstemden ook het getoeter. Door de slecht sluitende achterdeur van onze oude Landcruiser stroomde het water naar binnen. Ze dreigde de schoolmaterialen en de manuals te vernietigen. Tegelijkertijd met Robert sprong ik uit de auto om de achterdeur open te doen en te redden wat er te redden viel. Robert nam het van me over en dus rende ik door een deurtje in de poort over het schoolterrein naar het lerarenkamertje van de televisie. Ook nu stond de televisie aan. Eén achtergebleven docent sprong verschrikt op toen hij me zag. Ik wees naar de poort en gebaarde hem die open te doen. Een leerling werd er naar toe gestuurd. Ik zat te druipen in het ameublement, waarvan ik de veer in m’n kont voel steken. Op televisie speelde zo’n over geacteerde Nigeriaanse soap die zo populair zijn in dit land. De docent zat vastgeplakt aan het scherm. Ik vergeleek de keurige tafeltjes met kleurige plastic borden, de pluche bankstellen in het tv-decor met het zootje hier. Zelfs in Nigeria ziet het er nog honderd keer beter uit. De anderen wachtten in de auto totdat de ergste regen afnam. Zo namen we die avond onze intrek in het hotel Valley Inn. Het lag inderdaad in een dal en dat verklaarde de rivieren over straat. De kamers kostten niet veel. Het was ook niet veel. Een bed met twee kapstokken aan voeten- en hoofdeinde waaraan de klamboe kon hangen, ware het niet dat die er niet was of vol gaten zat. Er was een douche, een wastafel en een wc, maar geen stromend water. Er zaten gaten in de muur waarin stopcontacten konden zitten zodat je je telefoon kon opladen en er hing een peertje aan het plafond dat het zou doen als er stroom was. In plaats daarvan zette het meisje dat het hele hotel leek te bestieren een gammel kaarsje neer op de betonnen vloer, zo’n kaarsje dat binnen tien minuten op was. De ijzeren deuren in de kamer werden afgesloten met hangsloten. Omdat het meisje een aantal sleutels kwijt was en sommige sleutels het echt niet deden op het hangslot, was de keuze in kamers beperkt. Dat gaf niet, want het verschil tussen een single en double room was de afmetingen van het bed. Het ene bed was iets breder dan het ander, het scheelde eigenlijk niet veel, maar wel in prijs: de helft. De kamers lagen in twee rijen van elk 5 kamers tegenover elkaar. Ertussen liep een gootje dat nu vol met water stond. Gek toch eigenlijk dat Oegandezen, zeker als ze uit Ruyankore komen, nooit normaal met elkaar praten. Ook al staan ze naast elkaar, dan nog schreeuwen ze naar elkaar. Maar, de hemel zij geprezen, was het verder, behalve het geluid van de regen, stil. Meestal ligt de bar zo ongeveer in de kamer, maar hier lag de bar een eind daar vandaan. Daar kwam je hink-stap-sprong over modder en plassen. Een kleine generator maakte er een hels kabaal, de televisie met de nieuwste Afrikaanse hits, kon er met moeite over uit komen. In het halfdonker dronken we lauw bier, totdat het eten klaar was. Nou ja, het eten wás klaar, zeiden ze een aantal keren, alleen de rijst nog niet. Het wachten was op de rijst. Weer door de modder in het pikkedonker gleden we naar het restaurant, waar op houtskool brandende grote zwarte ijzeren pannen stoom stonden te blazen. In het licht van een tl- buis, stonden tafels aan elkaar geschoven. Op houten banken zaten mannen te eten. Hun vingers plukten stukjes waterige deegmassa, gemaakt van cassave of maïs, die ze in een waterige soep doopten. Alle ogen waren gericht op ons. Muzungu’s gonsde het om ons heen. Corin maakte nog een grapje. Ze stond op en riep: “Muzungu’s, waar dan… waar?” Maar zelfs toen we al zaten en aten, bleven de blikken onze kant op staren. “Wat zeggen ze dan?” vroeg ik Robert. “Ach”, wuifde hij weg, “ze vragen zich af wat die muzungu’s hier doen en waarom ze ons eten eten en of ze dat wel kunnen eten en wat jullie dan eten en hoe?”. Ik groef m’n vingers in de ogen van een tilapia kop en doopte het visvlees in de waterige saus die ik kneedde in de speciaal voor ons geprepareerde rijst en probeerde te eten.  De graten van de tilapiakop bleven aan m’n vingers kleven. Zoals we gekomen waren in de regen, zo slipten we in de regen weer terug naar onze kamers. Het meisje kwam een jerrycan met heet water brengen en op het moment dat ik me wilde inzepen ging het licht weer uit. En zo zitten we nu, de volgende dag, weggezakt in een oud bankstel waarvan de veren me nog steeds tegen de kont priemen BBC World te kijken in de kleine lerarenkamer van Katerera Comprehensive High School in het Rubenrigizi District van Oeganda. Alle docenten hebben zich verzameld en zoals televisies dat doen, alle ogen zijn op de televisie gericht. We krijgen ontbijt van chapati’s, bananen, gekookte eieren en een grote portie runderlever die ik aan Corin doorgeef. Wat een docent de vraag ontlokt: “Houd jij niet van lekkere dingen?” Ik wil net antwoorden als opeens een bekend blond kapsel op de televisie mijn aandacht trekt. Ook Corin reageert gealarmeerd.. Wilders, het is Wilders. Dat is de laatste die je wilt zien ver van huis. Gelukkig blijft hij in de televisie zitten. Ik hoor iets over populist, anti-islam, extreem rechts. Wilders in de rechtbank, waar hij wordt beticht van haatzaaien, discriminatie, racisme. Hij springt er nog steeds niet uit. De docenten kijken onbewogen toe, alsof ze het niet raakt.. En ik wil dat ik weer even de televisie in kan sluipen, achter de coulissen, zodat niemand mij ziet.

Onder leiding van beeldend kunstenaar Fred Mutebi vond tijdens het Cultureel Festival een bijzondere workshop plaats. Mutebi maakte samen met leerlingen zogenoemde ‘talking murals'; geschilderde of 'pratende' panelen die een verhaal vertellen. Samen met leerlingen zocht Mutebi naar woorden die bij het thema ‘niet gewelddadige verkiezingen’(in 2011 wordt in Uganda een nieuwe president gekozen)passen. Samen schilderden ze woorden in verschillende talen op tien aansluitende canvasdoeken.    ‘Together we can talk to avoid electoral violence’, stond er uiteindelijk boven het kunstwerk te lezen. Het is een voorproefje op de samenwerking tussen Fair Pen Uganda Foundation en de organisatie Let Art Talk.   Fred Mutebi, een gerenommeerd kunstenaar in en buiten Oeganda, is oprichter van de organisatie Let Art Talk (www.letarttalk.org). Let Art Talk maakt van kunst een interactief communicatie- en leerinstrument voor iedereen die daarvoor open staat. Op scholen, in clubs en andere gemeenschappen dragen mensen thema’s aan die voor hen belangrijk zijn, zoals HIV/Aids. Vervolgens worden ze uitgenodigd woorden bij het thema te associëren, die te vertalen in hun eigen taal en op te schrijven in schriften. Met de diversiteit aan talen in Oeganda levert dat kleine woordenboekjes op. De kunstenaar helpt de deelnemers tot een statement te komen en verschillende woorden vorm te geven over de lengte van tien canvasdoeken die samen een ‘pratend paneel’ vormen. Talent in tekenen of schilderen is niet vereist.  Iedereen kan meedoen. “Ik zie het als een manier waarop mensen op een creatieve manier hun gevoelens en gedachten kunnen uiten en delen met anderen”, legt Mutebi uit. “Dat draagt bij aan bewustwording van problemen die spelen, het samen zoeken naar oplossingen en uiteindelijk aan constructieve veranderingen binnen gemeenschappen.”   Fair Pen ziet in Let Art Talk een creatieve aanvulling op het FP Newsletter Project, waarbij thema’s in of van nieuwsbrieven kunnen worden vertaald in ‘pratende panelen’. Op die manier kunnen ouders en andere belangstellenden worden betrokken bij wat hun kinderen doen en bezighoudt. “Aan de andere vult Fair Pen Let Art Talk aan, omdat we daarmee tekenaars de kans geven hun uitingen in geschreven artikelen te vertalen”, zegt Mutebi. “Zo snijdt het mes aan twee kanten.” Hij is erg tevreden over het pratende paneel, dat leerlingen op het festival produceerden. “De presidentsverkiezingen komen er begin 2011 aan. We hebben met de kinderen gebrainstormd over het thema en zo’n 250 woorden uit het westen, oosten, noorden en zuiden verzameld van zo’n honderd kinderen. Uiteindelijk hebben er zo’n dertig aan de panelen gewerkt. Het mooiste woord vond ik ‘guriguri’ wat in Karimojong ‘misverstand’ betekent.”    

Een eerste team van zes Oegandese coaches, zijn ieder naar een school in Karamoja afgereisd om docenten te assisteren bij het maken van een eerste Fair Pen nieuwsbrief in hun school. De zes zijn allen docenten op middelbare scholen verspreid door Oeganda,die in de meeste gevallen een tweede of derde nieuwsbrief hebben geschreven.

In het weekend van 18 en 19 september is dit jaar voor het eerst de beste Fair Pen Newsletter gekozen. Dit gebeurde tijdens een groot cultureel festival dat Fair pen Foundation en Sharing Schools Uganda in Kampala organiseerden voor meer dan 500 kinderen uit alle uithoeken van Oeganda. Kako SS uit Masaka behaalde een eerste prijs, gevolgd door Sserewanga Lwanga Memorial SS uit Kalangala met de tweede prijs. De derde prijs ging naar St. Joseph Vocational SS uit Rubuguri.