Weblog

DANGAMVURA COMMUNITY THEATER PROJECT: ‘TOKOLOSH TALES’

Of ik het al gehoord heb. Van die brand. Van die enorme rups die een hele kamer vulde met zijn lijf. Van die vrouw met die ring. Van die baby met de volwassen genitaliën.  Van die man die stierf toen ze de slang doodden. Van dat meisje die elke nacht moest betalen met haar lichaam voor de rijkdom van haar vader. Heb je het al gehoord? Van die plant.  Die plant die je geen water moet geven, maar melk, of erger nog, bloed.

Want dat is waar de Zimbabwanen het vaak over hebben. Over die plant. Dat is geen gewone plant. Je kan ze kopen in Zuid-Afrika. En ze zullen je rijkdom brengen, maar niet zonder allerlei hoge eisen te stellen. En zeker niet zonder gevaar. Die planten, zijn namelijk geen echte planten. Het zijn eigenlijk kleine wezens, dwergen, die van gedaante kunnen veranderen. Ze kunnen alles zijn. En dus kunnen ze ook overal zijn. Als planten, muizen, krokodillen, rupsen, slangen, een ring, een dollarbiljet, een hoed, een stoel, een jas, een pluisje in de lucht. En ze kunnen je een nieuw huis geven, maar dan moet je wel elke nacht je dochter geven. En ze kunnen je een goedlopende zaak bezorgen, maar dan moet je ze wel verzorgen met veel bloed. Ze heten ‘tokolosh’ en heel Dangamvura (een grote wijk in Mutare) leidt aan de grote problemen die deze kleine wezens veroorzaken.

Op de padare, de volksvergadering voorafgaand aan ons community theaterproject, horen Jansje en ik al deze verhalen met grote ogen aan. Onze westerse oren geloven niet wat ze horen. De meest logische verklaring schiet meteen door mijn hoofd: de mensen hebben zo weinig hier. Als er dan buren of kennissen zijn die wel financiële voorspoed hebben, raken ze achterdochtig, worden ze jaloers. En gaan ze roddelen. Hoe kan er nou geluk zijn in zoveel ellende? En hoezo heeft je buurvrouw dan wel geluk, en jij niet! De vreemde verhalen worden dan natuurlijk als vanzelf geboren. Maar volgens mijn vertaler, moet ik niet zo snel oordelen. Er zijn getuigen! Veel mensen hebben dit echt gezien of meegemaakt! En wat weten wij nu, wij komen uit Europa, daar kijken we alleen met onze ogen. Als ik hem plagerig vraag hoe je dan verder nog kan kijken behalve dan met je ogen (met je handen of met je navel of wat), antwoord hij met een dramatische zucht.

Natuurlijk geloof ik niet in voodoo, in de geesten op de berg en dus ook niet in bloeddorstige, geile dwergen die je rijk maken. Maar onze spelers in Dangamvura blijven die verhalen vertellen en spelen. En wij gaan toch maar die verhalen regisseren. En hoe vaker we ze horen, hoe leuker ze worden. Na een tijdje begonnen we de verhalen te zien als een soort horrorverhalen, die je zo spannend mogelijk ten tonele moet voeren. We regisseerden wel een slimme wetenschapper in het stuk, eentje die van ver kwam om onderzoek te doen, eentje die op logische (en vooral westerse) wijze voor alle tokolosh-verhalen een simpele verklaring had.

Maar toen reden we ineens langs het huis waar een tokolosh in de vorm van een enorme rups een heel huis had laten afbranden, omdat zijn eigenaar zich niet aan de regels had gehouden. Niemand van de familie mocht de deur opendoen van de kamer waarin hij zat. Maar een jong meisje had de verleiding niet kunnen weerstaan, toen op een dag de deur op een kiertje bleek te staan. Met trillende hand had ze de deur net een klein beetje verder opengeduwd om heel even te kunnen spieken…De tokolosh, uitzinnig van woede, had het hele huis met alle bezittingen erin tot as verbrand. Anyway, een van onze spelers, fluisterde een paar minuten voordat we passeerden: ‘We are almost there…’

Misschien kwam het omdat iedereen in het busje op hetzelfde moment stil werd. Misschien kwam het door het steeds horen en zien van alle enge verhalen tijdens de repetities. Misschien kwam het door het besef dat niet alles op deze planeet een wetenschappelijke verklaring heeft of zelfs nodig heeft. Hoe het ook kwam, ik werd bang. We reden langs het verbrandde huis en ik was bang. Iedereen werd stil in het busje en ik werd het stilst van allemaal. Anyway legde zijn hand op mijn schouder en zei: ‘Don’t worry, they don’t live in Haarlem… I think.’

En de wetenschapper in de voorstelling? Die werd zelf getroffen door een eng voorval met een tokolosh. Hij moest toegeven, dat de wereld meer is dan datgene wat hij kon zien of verklaren. En hij werd gelukkig op magische wijze gered. Zodat hij weer weg kon gaan en terug kon reizen, terug naar zijn huis, dat ver, ver weg was.

Morgen is het zover! Dan speelt de community voorstelling in Hobhouse! Na dangamvura, is nu deze township aan de beurt. Met lokale artiesten hebben we een voorstelling gemaakt over hun wijk, hun leven en hun dromen en problemen.

Volgende week zijn we weer thuis in Nederland en zullen we foto's en filmpjes uploaden! Bedankt alle 1procentclub-leden voor jullie hulp!

Het community theaterproject in Dangamvura is goed gegaan! Omdat we dit keer in de townships werken, kunnen er naast acteurs ook ‘gewone’ buurtbewoners meedoen. (Vorige jaren werkten we alleen met mensen, die aangesloten waren bij bestaande theatergroepen).  Deze buurtbewoners verbaasden ons met hun mooie transformaties en humorvol spel. Mary, een oudere vrouw, speelde met overtuiging een traditionele genezer, een zogenaamde “n’anga”. (Als je dit verkeerd uitspreekt, zeg je “pompoen”, iets wat ik natuurlijk te pas en te onpas doe). Er zitten veel n´anga´s in ons stuk, omdat die de gevaarlijke goblins kunnen verslaan, die machtsbeluste dwergen, waar heel Dangamvura last van heeft (zie update 1). Brommend, zingend en hoestend snoof Mary aan een stukje genezend hout en schuifelde waardevol op ons af. Na afloop moest ze giechelen als een klein meisje…

De voorstelling afgelopen zaterdag verliep goed. Jans en ik waren erg zenuwachtig, omdat we in korte tijd veel moesten doen! Hoewel onze acteurs de eerste keer nog wat verlegen waren, kwamen de meesten tijdens de tweede voorstelling helemaal uit hun schulp. Het publiek bestond voor 70% uit schoolkinderen, want er lopen altijd zo veel kinderen rond hier! Voor ons volgende project in Hobhouse, moeten we misschien maar een kindervoorstelling maken! Daar beginnen we morgen mee; nieuwe groep, nieuw onderwerp, nieuwe wijk….spannend!

En dan natuurlijk FIFA 2010….na een slome start, begin ik er een beetje in te raken. Het moet ook wel, want er wordt hier overal voetbal gekeken. Oorverdovend gejuich toen Ghana de USA versloeg, iedereen in de bar sprong op, ging dansen op de tafel, gooide bier in het rond en riep AFRICA UNITED!!!

En dan nog een mooi Kafka-moment gehad, toen ik met Allen Mapingure (ICHYPPA secretaris) een brief van het ministerie van onderwijs moest krijgen. Die is nodig als officiële en enigszins overbodige toestemming: de scholen die meedoen weten dan zeker, dat ICHYPPA en het ICHYPPA Festival goedgekeurd is door het ministerie. Lange gangen, benauwde kamertjes, stoffige papieren, schuifelende voeten. Mannetje 1 (die Allen trouwens al drie keer eerder gesproken had) stuurde ons na het uitwisselen van beleefdheden direct door naar Mannetje 2. Mannetje 2 vertelde ons dat we eigenlijk bij Mannetje 3 moesten zijn, die helaas afwezig was, en stuurde ons dus terug naar Mannetje 1. We lieten Mannetje 2 een briefje schrijven aan Mannetje 1, gewoon, voor de duidelijkheid. Dit vond Mannetje 2 erg raar. Terug de lange gangen door, de benauwde kantoortjes langs, de smalle trappen op. En Mannetje 1 was natuurlijk alweer weg. Het Mannetje in het kantoortje naast Mannetje 1 verwachtte hem spoedig terug. En inderdaad, een uur later vroeg Mannetje 1 wat Mannetje 2 had gezegd. Een oude vete speelde hen parten, of zo leek het tenminste. Met enige (Hollandse) dwang lukte het ons om met Mannetje 1 naar Mannetje 4 te gaan. Maar Mannetje 4 was misschien niet Mannetje 3, je weet wel, het Mannetje wat we volgend Mannetje 2 moesten hebben. Maar Mannetje 1 zei dat dit ons Mannetje was. Alleen Mannetje 4 zei dat we eigenlijk de handtekening van Mannetje 5 moesten hebben, voor onderaan de brief. En Mannetje 5, die is er pas maandagochtend weer…

 

Over 1 week is het zover! 

Dan gaat ons project Dreamcatchers echt van start! 

Op dit moment zijn we samen met onze Zimbabwaanse 

partners druk bezig met de voorbereiding. 

We werken een waslijst aan practische zaken af. 

Uiteenlopend van het regelen van een repetitieruimte 

en watercontainers tot een goedkeuring van de politie 

voor onze ‘bijeenkomsten’.

De groep waarmee we gaan werken 

hebben deze week geselecteerd. 

Een gevarieerde groep. 

We brengen bijvoorbeeld een jonge actrices 

van amper 19 jaar samen met een traditionele danser 

met meer dan 20 jaar ervaring. 

Omdat in ons project nadruk ligt op community building 

hebben we in overleg met onze collega’s hier besloten 

deze groep van artiesten aan te vullen met ‘gewone’ mensen. 

Deze mensen wonen ook in de townships waar we werken, 

maar zijn zelf niet werkachtig in de theatersector. 

In de vorige update schreven we al over de Padare. 

Een bijeenkomst waarbij de gemeenschap actuele zaken 

die spelen in hun omgeving bespreekt. 

In onze theatervoorstelling zoomen we in 

op een van deze onderwerpen. 

De bijeenkomst had dus als doel om te horen 

wat er in de townships speelt 

maar ook om ons als theatermakers te inspireren. 

De Padare heeft inmiddels plaatsgevonden. 

En het was zeker inspirerend! 

Zoals we in de vorige update al lieten weten 

zijn dwergen hier een hot issue. 

Men sprak er tijdens de druk bezochte Padare vurig over. 

Het onderwerp ligt uiteraard gevoelig, 

er heerst hier veel angst voor magie. 

Maar onze lokale partners hebben laten weten 

dat we er best een voorstelling over kunnen maken. 

Spannend dus!

De komende dagen regelen we de laatste praktische zaken 

en dan gaan we echt beginnen! 

Wij hebben er enorm veel zin in. 

We houden jullie op de hoogte.

 

Een update! Een update is altijd moeilijk. Ik kan je niet de geur meesturen die ik rook tijdens de rit van Harare naar Mutare (die typische houtgeur van alle kleine kookvuurtjes samen, die hier in de lucht hangt en aan de mensen kleeft). Ik kan je niet de fantastische rotsformaties laten zien, of de gekke aapjes die je eten stelen, of de kleine baby’s die gedragen worden op de ruggen van hun moeder. Ik kan je (gelukkig) niet het zweet in de volgepropte busjes laten ruiken, of je het gezoem laten horen van die gruwelijk grote Zimbabwaanse wespen genaamd ‘magos’. En ik kan je niet het tempo laten voelen van dat rustige lopen, wat acuut mijn Hollandse schouders ontspant. Maar goed, een poging tot een update dan! We zitten hier heel goed. Marlboro Court is het appartement van de Stedenband Haarlem-Mutare en een superfijne plek. Het is mooi weer en vanaf ons balkon kijk ik uit over de hoge, mistige bergen die Zimbabwe van Mozambique scheiden. Beneden me struinen mensen met Afrikaans tempo over de wegen van Mutare. Soms zwaait een kind naar ons en benoemt ons, zodat we het niet vergeten: ‘murungu!’ Want dat zijn we; de blanken, de Europeanen. Die meiden uit Holland die iets met theater komen doen. Die soms een zonnebril dragen, die zich insmeren, die zich druk maken over de tijd. We zwaaien maar gewoon terug en giechelen met ze mee. We zitten hier nu ongeveer twee weken en dit balkon is mijn thuishaven. De vliegreis, via Addis Abeba, verliep goed. We schrokken natuurlijk wel, toen we hoorden van het neergestorte vliegtuig vanuit Zuid-Afrika. Het openmaken van de koffers op Harare Airport verliep halfslachtig, waardoor ons teveel aan dollars gelukkig onopgemerkt bleef. De douane meneer leek meer interesse te hebben in mijn laptop, die in een knalroze hoes zit. Jansje, mijn collega, had een fantastische oplossing. Zodra haar koffer openging, kwamen haar B.H.’s tevoorschijn, waardoor de meneer van schrik de koffer direct weer dichtsloeg. We hebben nog meer geluk: maar 1 powercut per week! We hebben zelfs warm water. Omdat we vlakbij het gemeentehuis en het politiebureau zitten, mogen we meegenieten van hun bevoorrechte positie. In de townships hebben ze elke dag een powercut; meestal van 17.00 tot 21.00, precies het moment van avondeten koken. Hoeveel honger je hebt bepaalt dan, of je een dutje gaat doen tot het licht weer aanschiet, of dat je buiten een vuurtje gaat maken. Er gaan geruchten dat het tijdens het WK erger gaat worden, omdat Zimbabwe een deel van haar stroom kwijtraakt aan Zuid-Afrika. We zullen zien… De voorbereidingen voor de theaterprojecten zijn rustig begonnen. In tegenstelling tot voorgaande jaren, waarin we direct hals over kop aan de slag moesten vanwege de beperkte tijd. We hebben een korte vergadering gehad op woensdag, met een meneer van het Zimbabwaans cultuurfonds. Het ICHYPPA Festival, een theaterfestival voor en met kinderen, vond hij een prachtig initiatief. ICHYPPA is door Zimbabwanen hier in Mutare opgericht en wij zullen zijdelings betrokken zijn en meehelpen met het organiseren van het festival. Verder hebben Jansje en ik ons eerste gesprekken en vergaderingen met de betrokkenen hier over het Stedenband Theater Project. We gaan in twee Mutarese townships community theater maken, in Dangamvura en in Hobhouse. Vorig jaar werkten we in een theater in town, en nu willen we echt de wijken in, zodat we meer mensen bereiken. De projecten beginnen met een ‘padare’, een bijeenkomst van de mensen in de township waarin gesproken wordt over ‘hot issues’. De laatste hot issue in Dangamvura is bijvoorbeeld het afbranden van een huis door een zogeheten ‘goblin’ ; kabouters die van gedaante kunnen veranderen. Goblins kunnen je rijk maken, maar ze voeden zich vaak met bloed of willen vrijen met je dochter. En soms kunnen ze zich dus tegen je keren. Je koopt je goblin in Zuid-Afrika, op speciale markten, in de vorm van bijvoorbeeld een plant of een muis. De familie van het afgebrande huis in Dangamvura verblijft momenteel in een tent van het Rode Kruis… Dangamvura is een ontzettend grote township, met betere en mindere wijken. Hobhouse is een nieuwe township met veel jonge gezinnen en nieuwe huizen. Momenteel zitten we middenin de organisatorische voorbereidingen voor de twee community theaterprojecten. Met zowel Nederlandse als Zimbabwaanse Stedenbandmensen hebben we een frisse, nieuwe opzet gemaakt voor het Theater Project, zodat we aansluiten op de wensen vanuit de gemeenschap hier. Ik heb zin om te beginnen met repeteren en hoop dat alles zal lukken! Het gaat iets beter in Mutare. De winkels liggen vol, al is het ontzettend duur voor de gewone man. Er rijden veel meer auto’s dan mijn eerste keer, in 2007, toen er amper benzine was. Het wisselen van geld is veel minder moeilijk. De enorme rijen voor brood en melk zijn weg. Wel zijn er nog steeds kinderen die bedelen op straat. Sommigen zijn thuisloos, anderen worden erop uitgestuurd om wat bij te verdienen. Er wordt me verteld dat sommige van die kinderen uit de ‘rural areas’ komen, van ver buiten de stad. Ik vraag me af hoe die reis eruit ziet, helemaal in je eentje, met niets of niemand bij je, behalve de kleren aan je lijf. We zien ook wat van de andere afdelingen van de Stedenband. Vandaag hebben we in Sakubva Stadion de uitkomst gezien van de uitwisseling op het gebied van sport. Het was een vrolijke en energieke ochtend, waarin schoolkinderen meededen aan een soort sportfestival. En Gift, de man die hier gaat over de woningprojecten, heeft ons veel verteld en laten zien in Hobhouse. Zijn Stedenband afdeling ‘housing’ doet het behoorlijk goed. Er komt ook een bibliotheek in Hobhouse, dankzij het ‘Lees Honger’ project. Jansje en ik hebben een dagje geholpen met het registreren van alle boeken, wat een flink karwei is, want het zijn er 14000 in totaal! Etty, de toekomstige bibliothecaresse, heeft dus nog een flinke klus. Gift is iemand die van wanten weet. Sinds kort is hij ook algemeen coördinator voor de Stedenband, en hij geeft ons direct wat wensen en gedachten mee die we kunnen gebruiken voor de opzet van ons theaterproject in Hobhouse. De weg naar Hobhouse was minder hobbelig dan vorig jaar, hoewel gaten in het wegdek altijd bij Zimbabwe zullen horen. Ieder gat in de weg, lijkt wel een doorgang naar een andere wereld. Sommigen zijn enorm. Ze worden ‘potholes’ genoemd. De auto’s slingeren gevaarlijk heen en weer, om ze te vermijden. Niemand blijft netjes aan zijn of haar kant van de weg, maar toch lijkt het een eigen logica te hebben. Ik vind ze wel iets hebben, die gaten. Sommige wegen zijn bijna maanlandschappen. Ik ken zelfs een volwassen man die, na een biertje teveel natuurlijk, erin viel en er naar eigen zeggen helemaal in verdween. Nog steeds houden de mannen hier erg van bier. Sommige dingen blijven hetzelfde! Afgelopen zaterdag in ‘Tops’ (ik noem het de Dangamvura Disco) heb ik weer volop kunnen genieten van allerlei vormen van vallen, lallen en in slaap vallen. In een donkere ruimte met snoeiharde muziek, drinken mannen zich laveloos om vervolgens door de kraterlandschappen naar huis te wankelen. De enkele vrouwen die er zijn, giechelen om ons. Zonder onze vrienden, of beter gezegd onze chaperonnes, zouden we hier niet kunnen zijn. Henry stelt ons voor aan de mensen die ok zijn (die steevast allemaal zijn ‘brother’ zijn). Finton adviseert ons over het aanwezige eten (vet met een beetje vlees). En Allen blijft zelfs nuchter om in geval van nood fysiek grenzen aan te kunnen geven. Maar het valt allemaal reuze mee. De meeste mannen heten ons aangeschoten maar beleefd welkom, vragen of alles naar wens is, zeggen ons dat we veilig zijn en dat we iedereen die we kennen moeten laten weten dat deze ‘Dangamvura ghetto rules!’ Bij deze dus.

Bird&Fish is veilig aangekomen in Mutare-Zimbabwe alwaar wij zijn begonnen met de voorbereidingen van Dreamcatchers. We hebben erg veel zin om te beginnen. Aanstaande maandag hebben we de eerste bijeenkomst met de Zimbabwaanse partners!

We zullen jullie op de hoogte houden van onze vorderingen! Dit keer een kort bericht, volgende keer uitgebreid!

Jans&Joyce

Bird&Fish